Swastishree: फुलगावातील सैनिकी शाळेच्या विद्यार्थ्यांचा 'एक दिवस निसर्गासाठी...'

स्वस्तिश्री हॉबीज तर्फे फुलगाव येथे २६ सप्टेंबर २०१० रोजी 'एक दिवस निसर्गासाठी' उपक्रम राबविण्यात आला. ह्या पावसाळ्याचा सततच्या उपक्रमात फुलगाव येथील नेताजी सुभाषचंद्र बोस सैनिकी शाळेच्या २०० विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमात भाग घेतला. शालेय वयापासूनच विद्यार्थ्यांमध्ये प्राणी, पक्षी, झाडे यांच्या बद्दल प्रेम व आपुलकी निर्माण व्हावी यासाठी या उपक्रमात सहभागी करुन घेण्यात आले. जंगलात प्राणी, पक्षी, वनस्पतिंचे निसर्गातले महत्व समजावताना निसर्ग अभ्यासक उमेश वाघेला म्हणाले,' जंगल परत निर्माण करता येत नाही, मात्र जंगलातले पक्षी आणि प्राणी जगले तरच जंगल वाचेल. आपले जीवन संपुर्णपणे जंगलांवर अवलंबुन आहे. हे डोंगर, दर्‍या वाचले तर नदी वाचतील कारण नदींचे उद्गमस्थान हे डोंगर आहे. इथला निसर्ग अबाधीत राहावा त्यासाठी वने, डोंगर व डोंगरी किल्ले वाचवणे अत्यंत आवश्यक आहे.

वन्यजीव प्रकाशचित्रकार आणि निसर्ग अभ्यासक विश्वनाथ भागवत यांनी आपल्या पर्यंत पाणी कसे पोचते, पाणीचे पूर्ण ऋतुचक्र समजावले. ते पुढे म्हणाले पाणीचा अपव्यय टाळून सांडपाण्यावर प्रक्रिया करून पुनः वापरल्यास योग्य जल नियोजन होईल. वने नष्ट होत चालल्यामुळे दर वर्षी पाउस लांबत चालला आहे. हा चिंतेचा विषय आहे, पण चिंता व्यक्त करत राहण्यापेक्षा असा उपक्रमाद्वारे संवर्धनाला हातभार लावणे अत्यंत आवश्यक आहे.

ह्या उपक्रमाला विशेष उपस्थित ज्येष्ठ इतिहास संशोधक व दुर्गमहर्षी प्रमोद मांडे यांनी छ्त्रपति शिवाजी महाराज निसर्गाचे महत्त्व चांगलेच ओळखून होते असी माहिती दिली.

शिवाजी महाराजांनी सह्याद्रीच्या डोंगर-दर्‍यांचा योग्य प्रकारे अभ्यास करून, समजुन-भटकुन स्वराज्याची मुहुर्तमेढ रोवली होती. प्रतापगडचे घनदाट जंगलाचा अतिशय योग्य उपयोग करुन स्वराज्यावर चालून आलेल्या अफ़झल खानाला संपविले. शिवाजी महाराजांनी आज्ञापत्रात स्पष्ट म्हटले आहे की फणस, आंबा असी विशिष्ट झाडे कदापी तोडू नये, कारण ती रयतेने मोठ्या प्रेमाने आपल्या लेकरांसाठी वाढविली आहेत. ती तोडून रयतेची हाय घेऊ नये. आरमारसाठी लाकूड लागत असल्यास परमुलखातून आणावीत. आपल्या राज्यातही उपयोगी असी आंबा, फणस, सागवान व विविध प्रकारची वृक्षांची लागवड करावी.

'एक दिवस निसर्गासाठी' ची सुरुवात ज्येष्ठ इतिहास संशोधक प्रमोद मांडे याच्या हस्ते कडुलिंबाचे रोपणाद्वारे वैदिक मंत्रोच्चारासह करण्यात आली. सहभागी झालेल्या विद्यार्थ्यांचा वृक्षारोपण करताना उत्साह ओसंडून वाहत होता. तीन विद्यार्थ्यांनी मिळुन एक वृक्ष वैदिक मंत्रोच्चारासह रोपण केले. ह्या विद्यार्थ्यांनी जो पर्यंत शाळेत आहोत तो पर्यंत या झाडांना पाणी देण्याची व संरक्षण, संगोपनाची हमी दिली आहे. कडुलिंब, पुत्रंजीव, कांचन, बुच, बहावा, भेंडी, बेहडा, जांभुळ, अर्जुन, फणस, औदुंबर, आंबा, शिसवी(शिसम), आवळा अश्या विविध प्रकारच्या ७६ देशी वृक्षांचे रोपण करण्यात आले. देशी वृक्षांचे रोपण का करावे व त्याचे पर्यावरणातले, आयर्वेदातले महत्व असी विविध माहीती उमेश वाघेला यांनी दिली. स्वस्तिश्री हॉबीज द्वारा 'एक दिवस निसर्गासाठी' उपक्रमाचा ह्या पावसाळ्याचा हा समारोपाचा कार्यक्रम होता. या उपक्रमाला श्री. राजकुमार ढमाले यांनी विशेष सहकार्य केले. या वर्षी केलेल्या वृक्षारोपणाचा आढावा घेऊन अभ्यास करुन घेऊन पुढ्च्या वर्षीचे उपक्रम ठरवण्यात येणार आहे. पुढील पावसाळ्यात निसर्ग संवर्धनाच्या उपक्रमात जास्तीत जास्त लोकांचा सहभाग व्हावा या हेतूने अधिक व्यापक प्रमाणात करण्यात येणार आहे.